ΧΑΡΑΚΙΡΙ (1962)

Seppuku (Harakiri) (1962) 

Σκην.Masaki Kobayashi

Tο Χαρακίρι του αριστερού σκηνοθέτη Μασάκι Κομπαγιάσι αποτελεί ταινία τομή στον Ιαπωνικό κινηματογράφο.To συγκεκριμένο φιλμ τινάζει στον αέρα όλα όσα οι Ιάπωνες λατρεύουν σαν ιερά-τον φορμαλισμό,το απαραβίαστο εθιμοτυπικό,τις τελετουργίες,την έννοια της τιμής,τον κώδικα των πολεμιστών (το περιβόητο <<Μπουσίντο>>) και άλλα <<ήθη και έθιμα>>, τα οποία ακόμα οι Ιάπωνες εξακολουθούν να σέβονται και να τηρούν ψυχαναγκαστικά.

   Χαρακίρι ή σεπούκου ονομάζεται η τελετουργική αυτοκτονία ενός σαμουράι λόγω διαφόρων γεγονότων,συνήθως ύστερα από μία ήττα,αποτυχία,διάλυση του οίκου-φατρίας,όπου ανήκε ο σαμουράι αλλά και για μικρότερα παραπτώματα.Σκοπός του είναι να διασωθεί η <<τιμή>>του αυτοκτόνου.Το σωστό χαρακίρι τελείται πάντοτε ενώπιον κοινού,το οποίο με τη σειρά του οφείλει να παρακολουθήσει αμέτοχο και ασυγκίνητο τα όσα φριχτά συμβαίνουν μπροστά του.Ο σαμουράι σκίζει αργά την κοιλιά του πρώτα ευθεία και μετά κάθετα,ούτως ώστε τα σωθικά του να πεταχτούν έξω.Ύστερα από ώρα κάνει ένα νεύμα στον σαμουράι,που τον συνοδεύει και στέκει όρθιος δίπλα του,να του κόψει το κεφάλι.Το πιο σωστό χαρακίρι ωστόσο πρέπει να έχει μεγάλη διάρκεια,δηλαδή-το ξεκοίλιασμα γίνεται με τρόπο τέτοιον ώστε να μην επιφέρει τον άμεσο θάνατο του σαμουράι,συνεπώς όσο αντέξει ζωντανός με ανοιχτά τα σπλάνα και εννοείται χωρίς να βγάλει κάποιο βογγητό ή κραυγή πόνου,τόσο μεγαλύτερη θα είναι η τιμή του.

   Σε  αυτή λοιπόν τη νοσηρή κτηνωδία επιτίθεται ο σκηνοθέτης.Η υπόθεση εκτυλίσσεται τον 17ο αιώνα,όταν έχουν κοπάσει οι εμφύλιοι πόλεμοι και οι πολεμιστές σαμουράι μένουν άνεργοι.Κανένα αφεντικό δεν τους προσλαμβάνει,γιατί είναι ένοπλοι-πάντοτε φέρουν τα σπαθιά τους-και οι ένοπλοι εργάτες είναι πολύ επικίνδυνοι για τα αφεντικά,αφού μπορούν ανα πάσα στιγμή να επαναστατήσουν βίαια και να συμπαρασύρουν και άλλους.Πηγαίνουν λοιπόν οι άνεργοι σαμουράι στα σπίτια των πλουσίων και απειλούν ότι αν δεν τους δοθεί ένα χρηματικό ποσό θα κάνουν χαρακίρι.

  Ο Κομπαγιάσι δεν κατακρίνει απλά αλλά ορμά με μανία σε αυτή την κοπριά της παράδοσης,που βασανίζει την ιαπωνική κοινωνία ακόμα και σήμερα.Γκρεμίζει τα ιερά και τα όσια των ιαπώνων και σχίζει το παραπέτασμα,που τα καλύπτει για να μας αποκαλύψει τη βαθύτερη ουσία τους,που είναι η βρωμιά και η υποκρισία.Ο απελπισμένος ήρωας της ταινίας-και μαζί και ο σκηνοθέτης- ξεκοιλιάζει εντελώς όλη την ιερή σε εισαγωγικά εθιμοτυπία και παράδοση της Ιαπωνίας,αρχίζοντας με το χαρακίρι.

     Η σκηνοθεσία του Κομπαγιάσι είναι λιτή και σκληρή ταυτόχρονα,όπως και η ταινία.Η εμμονή της κάμερας στα πρόσωπα δείχνει όχι μόνο τα αισθήματα των ηθοποιών αλλά την καταπιεσμένη ψυχοσύνθεση όχι μόνο των ίδιων αλλά και όλων των ιαπώνων.Η παραδοσιακή μουσική,εδώ παιγμένη όμως άλλοτε μ’έναν άγριο και φρενιτιώδη ρυθμό,και άλλοτε μ’εναν αργόσυρτο και βασανιστικό,συνοδεύει τα εξαιρετικά μονόπλάνα και την ασπρόμαυρη φωτογραφία της ταινίας.Οι σκηνές δράσης αλλά και τα συνεχή φλαςμπακ είναι χορογραφημένες και δομημένες με άψογο τρόπο,ώστε να καταλήγουν αριστοτεχνικά στο αιματηρό φινάλε.

   

ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΝΘΡΩΠΑΚΙ (Little big man)-1970

Σκηνοθεσία-Arthur Penn
Με τους-Dustin Hoffman,Faye Dunawaye,Chief Dan George.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΘΕΛΩ ΝΑ ΞΥΠΝΗΣΩ-ΟΔΥΣΣΕΑΣ,ΤΖΑΙΗΜΣ ΤΖΟΙΣ

  Aπομυθοποίηση είναι η αφαίρεση της μυθικής διάστασης,του μυθικού περιβλήματος και η αναγωγή στο επίπεδο της πραγματικότητας, η αποκάλυψη δηλαδή των πραγματικών,αληθινών διαστάσεων.Ε,λοιπόν στο χώρο του κινηματογράφου και συγκεκριμένα του γουέστερν απομυθοποίηση είναι Το μικρό μεγάλο ανθρωπάκι. Η ταινία γυρίστηκε και προβλήθηκε το 1970 από τον σκηνοθέτη του Μπόννυ και Κλάιντ Άρθουρ Πεν σε μία Αμερική, που συγκλονιζόταν από τις βίαιες αντιπολεμικές διαδηλώσεις, που είχε να αντιμετωπίσει την εσωτερική αμφισβήτηση, που της ασκούσαν ομάδες όπως οι Μαύροι Πάνθηρες, η Νέα Αριστερά και ξανά μετά πολλά από χρόνια  ορισμένες ινδιάνικες ομάδες.Επίσης σε μία Αμερική,η οποία βλέποντας ότι είναι αδύνατο να κερδίσει τον πόλεμο του Βιετναμ, επιδίδεται σε όλο και πιο φρικτές ωμότητες, όπως π.χ. η σφαγή στο Μάι Λάι.Το 1970 ο πρόεδρος Νίξον θα επεκτείνει τον πόλεμο του Βιετνάμ στην Καμπότζη βομβαρδίζοντάς την, ενώ την επόμενη μέρα σε μια συγκέντρωση διαμαρτυρίας για τους βομβαρδισμούς τέσσερις φοιτητές θα σκοτωθούν από την εθνοφρουρά στο πανεπιστήμιο του Κεντ στο Οχάιο.
 Ο Άρθουρ Πεν λοιπόν με τη σημερινή ταινία θα γράψει τον επικήδειο της χώρας του όχι όμως με ηρωικούς και πατριωτικούς τόνους,ούτε με ύφος σοβαροφανές και θλιμμένο αλλά με κυνισμό, ειρωνία και χιούμορ. Μέσα από την αφήγηση του 120χρονου Ντάστιν Χόφμαν βλέπουμε όλη την ιστορία των Ηνωμένων πολιτειών του 19ου αιώνα. Ο Ντάστιν Χόφμαν μέσα από την προσωπική του ιστορία θα υποδυθεί όλες τις κυρίαρχες περσόνες και τύπους της Άγριας Δύσης,βοηθός ιεροκήρυκα ευαγγελιστή, πωλητής κομπογιαννίτικων ελιξηρίων-φαρμάκων, πιστολέρο, ερημίτης κυνηγός, οδηγός ιππικού μα πάνω απ'όλα Ινδιάνος. Η στάση του αμερικάνικου έθνους και κράτους απέναντι στους Ινδιάνους είναι το σημαντικότερο στοιχείο της ταινίας και η απεικόνισή της αυτό που την καθιστά πραγματικά ξεχωριστή.Ο Άρθουρ Πεν δεν διστάζει καθόλου να δείξει στους ομοεθνείς του ότι οι πρόγονοί του ήταν ημιαποκτηνωμένοι δολοφόνοι, οι οποίοι σφαγίασαν το μεγαλύτερο μέρος του γηγενούς πληθυσμού της Αμερικής.
 Πρόσωπα,τα οποία για τους Αμερικάνους αγγίζουν τα όρια του μύθου,όπως ο διάσημος πιστολάς Άγριος Μπιλ Χίκοκ αλλά κυρίως ο στρατηγός Κάστερ,εμφανίζονται στην ταινία σαν γελοίες καρικατούρες, φιγούρες, που θα ταίριαζαν καλύτερα στο θέατρο σκιών του καραγκιόζη παρά στον μύθο ενός ολόκληρου έθνους.
 Εδώ οφείλουμε να επισημάνουμε ότι τα γεγονότα,που περιγράφονται,είναι αληθινά-η σφαγή στο ινδιάνικο χωριό των Τσεγιέν είναι η σφαγή της Γουασίτα το 1868 και φυσικά η μάχη στο Λιτλ Μπιγκ Χορν το 1876. Η ταινία όμως δεν είναι ένας στοχασμός μόνο πάνω στο παρελθόν της αμερικάνικης ιστορίας αλλά και στο παρόν.Οι σφαγές των Ινδιάνων κατευθείαν παραπέμπουν στον πόλεμο του Βιετνάμ.
  Ωστόσο εκτός της σκληρής σκηνής με τη σφαγή στη Γουασίτα,τα πάντα προβάλλονται με τέτοια κινηματογραφική άνεση και με τόσο σαρκαστικό ύφος-και φυσικά με μια εκπληκτική χρήση των κινηματογραφικών κωδικών και κλισέ του γουέστερν-ούτως ώστε η παρακολούθηση της ταινίας από έναν φίλο του γουέστερν αλλά και του κινηματογράφου γενικότερα να καθίσταται μια απολαυστικότατη αισθητική εμπειρία!
 Σε όλον όμως αυτόν τον ποταμό εικόνων,ήχων και ιστορικών γεγονότων αυτό που μένει είναι το τελευταίο πλάνο-το κουρασμένο πρόσωπο του αιωνόβιου Ντάστιν Χόφμαν,ένα πρόσωπο κουρασμένο από τον άνθρωπο και τα έργα του.